Gıdalardaki Hileler


Gıdalardaki Hileler

Hile; birini aldatmak, yanıltmak için yapılan şeyler olarak tanımlanabilmesine karşılık tağşiş ; bir gıda maddesinin içeriğinde bulunan herhangi bir maddenin alınması ile normal değerinde bulunmaması veya içerisine gıda değeri aynı olmayan diğer bir maddenin katılması, aynı gıda değerinde veya benzeri içerikte bulunsa dahi ayrı olarak satılması gerekli iki gıda maddesinin birbirine karıştırılması, gıda maddesini boyayarak veya bazı uygulamalarla onun taze veya daha değerli biçimde gösterilmesi, müsaade edilen katkı maddelerinin belirli miktardan fazla kullanılması, gıda maddelerinde fazladan su bulunması, etikette yazılanlardan başka bir maddenin ambalaj içinde bulunması veya belirtilen orandan az veya çok  bulunması gibi haller tağşiş tanımı içerisinde yer alır.

                  Ülkemizde de gıda sektöründe tağşiş ve hile ile haksız kazanç sağlayan böylece tüketiciyi aldatan ve sağlığının bozulmasına da sebep olan kimseler mevcuttur.

Et ve et ürünlerinde yapılan tağşişler:

a) Kıyma:  Kıyma en fazla tağşiş yapılan ürünlerin başında gelmektedir. Hazır paketlenmiş kıymada çiğer, taşlık, tavuk,  hindi gibi daha ucuz etlerin deri, yağ, tırnak, kafa gibi bölümleri kıyma makinasından geçirilerek kıymaya katılabilmektedir. O halde hazır kıymadan uzak durup; seçtiğiniz etlerden kıyma çektirmeniz önerilir.

b) Hazır Köfte: Hile ve tağşişe en uygun et ürünü olup kıymada olduğu gibi baharat, gıda boyası ile hileler ört bas edilebilir. Et yerine kısmen soya kıyması, soya eti, ekmek, galeta unu gibi maddeler de kullanılabilmektedir.

c) Kırmızı Et: Parça ete enjekte edilen bazı kimyasallar ile hacım ve ağırlığı %35 e kadar artırılabilmekte bu durumu gözle anlamak mümkün olmayıp; parça eti iki parmağınızla kuvvetle sıktığınızda etten su çıkması halinde tağşiş yapılmış olduğu anlaşılır. Bu tür etler pişirilince kimyasalların türüne göre ya olağandan fazla su kaybeder ve hacım olağandan çok fazla küçülür ya da et hiç su kaybetmez…

d) Et Ürünleri: Salam, sosis, jambon gibi et ürünlerinde raf ömrünü uzatmak için nitrat ve nitrit tuzları kullanılmakta olup bu tuzların fazla kullanımının en hafif olarak böbreklerin elden çıkması ve daha önemli rahatsızlıklara yol açmasıdır. Sucuk yapımında dana eti yerine kümes hayvanları, sakatatlar, deri ve kafaları da kullanılabilmektedir.

e) Tavuk  Eti: Raf ömrü biten tavuklar,  sarımsak, pul biber, karabiberle işlem yapılarak  soslu tavuk diye satılabilmektedir. Yine raf ömrünü tamamlamış bazı tavuklar; çamaşır suyu ile yıkandıktan sonra tekrardan satışa koyulabilmektedir.(normalden daha beyaz görünümlü tavuklar.)

f) Balıklar: Tazeliğini kaybeden balıkların solungaçları kırmızı gıda boyası ile boyanarak tazeymiş gibi bir görünüm verilebilir. O halde balık satın alırken sadece solungaçlarına değil de diğer tazelik kriterlerine bakmalıdır.(göz ve deri vb.) Tüketicilerin balık türlerini  de iyice bilmeleri gerekmektedir.(tekir balığının irisi barbunya, pisi balığını bilmeyenlere kalkan balığı diye satılmaktadır.)

Süt ve süt ürünlerinde yapılan tağşişler:

a) Çiğ sütte  yapılan tağşişler: Çiğ süte su katarak miktarını artırmak; su katmanın yanında yağını almak ve bu suretle sütün yoğunluğunu da ayarlamak mümkündür. Büyük firmalar süt alımında sütlerde tazelik ve antibiyotik testi yapmakta olup sokak sütlerini satın alan tüketicilerin bu testleri yapma imkânı bulunmamaktadır. Sütlerin kesilmemesi için içerisine karbonat dâhil birçok madde katılabilmektedir.

b) Beyaz Peynir: Beyaz peynirler klasik beyaz peynir ve kültürlü beyaz peynir diye iki gruba ayrılabilir. Klasik beyaz peynirde; süte sadece maya katılır, kültürlü beyaz peynirde süte maya ve kültür ilave edilir. Kültürlü beyaz peynirler; yağı ve kuru maddesi düşük olan zayıf sütlerden yapılırken bazı işletmeler, klasik beyaz peynir yapımından sonra elde edilen peynir altı suyunu kaynatarak ve içerisine nişasta, un, kireç gibi maddeler ilavesiyle beyaz peynir yapmaktadırlar. Normal şartlarda peynir altı suyundan lor elde edilmesi gerekirken kültür beyaz peynir elde edilmektedir. 9-11 kg sütten 1 kg. İnek peyniri elde edileceğinden peynirin fiyatının 9 kg. sütün fiyatından düşük olması halinde tağşiş düşünülmelidir.

c) Yoğurt: Yoğurdun daha kıvamlı ve sert görünmesi için süte; un, nişasta, jelatin gibi maddeler katılmaktadır. Kullanılan jelatin hayvansal kaynaklı bir jelatinse domuzdan elde edilmiş olma ihtimali yüksektir. Yoğurt imali için süt tozu, peynir altı suyu tozu ilave edilebilmekte(bu durum gerekli olduğunda yapılabilir.) ancak bir işletmenin bunu devamlı yapması tağşiştir.

Unlu mamullerde yapılan tağşişler:

a) Ekmek:  Ekmeğin daha beyaz görünmesi için  hamura renk ağartıcı katkı maddesi kireç, karbonat vb. ilave edilmektedir. Renk ağartıcı maddeyi sadece fırıncılar değil un üreticileri de kullanmaktadır. Bu nedenle içi anormal derecede beyaz olan ekmekte tağşiş düşünülmelidir. Kepekli, çavdar ve tam buğdaydan elde edilen  ekmekler koyu kahverengi değildir. Bu ekmeklerin içi açık kahverengi olmalıdır.

b)  Şerbetli Tatlılar: Baklava ve diğer şerbetli tatlılarda kullanılan ana maddelerden Antep fıstığı, ceviz, baklavalık yağın yerine; fındık veya yer fıstığı, bitkisel yağlar veya margarin kullanılabilmektedir. Tulumba tatlısı, lokma ve halka tatlılarında glikoz şurubu kullanılmakta tatlıların görünümü mat bir renk göstermektedir.

c) Sütlü Tatlılar: Tam yağlı süt yerine yarım yağlı süt kullanılmakta, lezzet kaybını önlemek için aroma verici bazı maddeler ilave edilmektedir.

Sebze ve meyvelerde yapılan tağşişler:

a) Sulu olmayan mandalina ve portakallara enjektörlerle su enjekte edilmektedir. Son zamanlarda kavun ve karpuzlara da uygulandığı görülmüştür. Bazı meyvelere yetiştikleri dönemde gıda boyası da enjekte edilebilmektedir.

b) Muzların etilen gazı ile sarartılması tağşiş değildir.

Diğer gıdalarda yapılan tağşişler:

a) Kırmızıbiber: Pul biber içerisine kepek, ayçiçeği yağı, renk verici maddeler katılarak tağşiş yapılmaktadır.

b) Zeytin: Zeytindeki tağşiş zeytine renk verebilmek için yapılmaktadır. Zeytinin normal olarak zeytin havuzlarında tuzlu su içerisinde fermente edilerek siyah renk alması gerekirken; salamura içerisine gıda boyası, tekstil boyası, paslı metal parçaları atılarak daha kısa zamanda renk oluşması sağlanmaktadır. Zeytindeki tağşiş; zeytinin çekirdeğine bakılarak anlaşılır, doğal zeytinde zeytin çekirdekleri zeytinin etli kısımları kadar siyah olmaz daha açık renklidir.

c) Zeytin Yağı: Zeytinyağı içerisine daha ucuz yağlar katılabilir; en kolay kontrol yolu yağı dondurmaktır. Saf zeytinyağı katmanlar yapmadan donar;  tağşiş yapılmış yağlar katmanlar halinde donar, çünkü her yağın donma noktası değişiktir.

d) Bal: Doğal balın ayırt edici özelliklerinden birisi mutlaka şekerlenmesidir(donmasıdır.) tağşiş yapılmış bal asla şekerlenmez, günümüzde ise arısız balların bile varlığından bahsetmemiz gerekiyor (glikoz şurubuna renklendirici boyalar ilave ederek bal yapılmaktadır.)

        Sonuç olarak yukarıda ancak küçük bir kısmındaki  hileleri anlattığım gıdalar konusunda tüketicinin bilinçli olması  gerekmektedir.